Nền tảng là gì? Sự khác biệt của mô hình kinh doanh platform và mô hình pipeline truyền thống

Cuộc-chiến-nền-tảng-Platform

Nhân dịp tết đến xuân về, câu hỏi mình thường nhận được nhất luôn là “Giờ mày làm gì?”, và thực sự đây là một câu hỏi khó trả lời cho ngắn gọn được. Mình hay nói vui công việc của mình là làm shipper giao đồ ăn, còn nói đầy đủ thì là làm công việc phát triển người dùng cho nền tảng (Platfom) giao đồ ăn trực tuyến.

Vậy nền tảng là cái gì mà dạo này mọc lên hàng trăm ngàn công ty, tạo lập nên đủ loại nền tảng kinh doanh từ:

  • Gọi xe
  • Giao hàng
  • Bán hàng
  • Y tế..vv?

Có phải cứ kinh doanh công nghệ trực tuyến thì gọi là nền tảng?

Hay là cứ đem những thứ vốn tồn tại cả trăm năm nay (như chợ truyền thống) lên internet (Shopee, Tiki…) thì sẽ gọi là kinh doanh nền tảng?

Bản thân mình lúc mới đi làm cũng mù mờ theo kiểu hiểu nôm na mấy cái platform nó là cái gì, nhưng giải thích ra được thì chịu.

Nhân ngày cuối cùng của Tết nổi hứng viết một chút về chủ đề công việc dựa trên chút kiến thức của bản thân, vừa để hệ thống hóa kiến thức, vừa để giúp ai ngán uống bia Corona ngày tết rồi có thể đọc chút đổi gió đổi vị cho bớt ngấy.

Thứ nhất, nền tảng là gì?

Nền tảng là gì

Định nghĩa một cách cơ bản thì nền tảng là một hình thức kinh doanh dựa trên việc tạo ra những giao dịch có giá trị (value creating interactions) giữa nhà sản xuất (producer) và người tiêu dung (consumer).

Hoạt động của một nền tảng về cơ bản gồm 4 yếu tố:

  • Cung cấp cơ sở vật chất cần thiết để bên mua và bên bán có thể thể kết nối và tham gia giao dịch (provide infrastructure)
  • Tạo điều kiện để kết nối người mua với người bán phù hợp từ đó kích thích các giao dịch diễn ra (matching producer and consumer and facilitating exchange)
  • Quản lý hoạt động giao dịch và người dùng dựa trên những bộ quy tắc và luật lệ riêng (governance)
  • Tìm cách hưởng lợi trên các giá trị được tạo ra (monetization)

Xem thêm:

Giải mã tương lai của Customer Data Platforms

Thứ hai, nền tảng có từ bao giờ? Nó có phải là sản phẩm của thời đại công nghệ 4.0?

Nó có phải là sản phẩm của thời đại công nghệ 4.0? Từ khóa “nền tảng” dạo gần đây nổi như cồn cùng với những cụm từ thời thượng như “4.0”, “big data”… nhưng thật ra hình thức kinh doanh này đã xưa như trái đất.

Một mô hình platform xưa nhất mà ai trong chúng ta cũng quen thuộc chính là “Chợ truyền thống”, thử xem nền tảng chợ này có phù hợp với định nghĩa bên trên không nhé:

Infrastructure: Cái chợ, khu đất dựng chợ, các sạp hàng

Matching & facilitating exchange: Chợ được đặt ở vị trí thuận lợi để thu hút người mua và tiểu thương cùng đến, thường phân thành các khu vực để người mua bán dễ tìm được nhau (khu cá, khu thịt, khu rau, khu đồ khô etc…) từ đó phát sinh giao dịch mua bán.

Governance: Các chợ đều có những đội quản lý, bảo vệ với nội quy, luật lệ riêng (ie: cấm bán 1 số sản phẩm, nội quy trang trí vệ sinh…)

Monetization: Ban quản lý chợ sẽ có nhiều cách khác nhau để tạo nguồn thu, từ thu phí trực tiếp người bán (giá thuê sạp, phí vệ sinh…), người mua (tiền gừi xe vô chợ) đến thu gián tiếp trên giao dịch (thuế phí dựa trên doanh thu)

Ngoài chợ ra thì nếu nhìn quanh có thể dễ dàng nhận ra rất nhiều mô hình platform đồ cổ khác.

Ví dụ như mô hình gốc của sàn giao dịch chứng khoán offline, báo giấy truyền thống, sự kiện speed dating…

Vậy tại sao một mô hình lâu đời như vậy rồi gần đây lại trở nên rất hot?

==> Từ khóa chính là ở hai chữ “trực tuyến”.

Rào cản trong kinh doanh truyền thống

Sự phát triển của internet đã giúp mô hình nền tảng tiến hóa 1 bước dài, với việc các “nền tảng trực tuyến” được xóa bỏ rất nhiều những rào cản hạn chế truyền thống để tạo nên những bước phát triển nhanh chóng và đột phá, làm thay đổi toàn bộ bản chất của những ngành kinh doanh truyền thống:

  • Các rào cản địa lý (chợ chỉ thu hút đc những người ở quanh khu vực)
  • Những rào cản không gian (sự kiện speed dating chỉ giới hạn được số người tham gia vừa sức chứa của khu vực tổ chức)
  • Rào cản cơ sở vật chất (hãng taxi muốn mở rộng cần chuẩn bị lượng vốn khổng lồ để mua xe, tuyển tài xế… nhưng Grab Uber chỉ cần kết nối người đã có sẵn xe với người có nhu cầu di chuyển)

Thứ ba, đâu là những đối tượng tham gia vào sự vận hành của một nền tảng?

Về cơ bản một nền tảng thường gồm 4 đối tượng chính:

Owner: Người sở hữu nền tảng, sở hữu các công nghệ, cơ sở vật chất tạo nên nền tảng và các luật lệ của nền tảng (Vd: Google là chủ sở hữu nền tảng Android, nhà nước sở hữu chợ Bến Thành)

Provider/Manager: Người quản lý giao diện/môi trường tương tác của nền tảng cung cấp nền tảng tới người tiêu dùng (Vd: Các công ty sản xuất điện thoại như Samsung, Xiaomi là provider của Android, ban quản lý chợ quận 1 lo quản lý chợ Bến Thành)

Producer: Đối tượng tạo ra các sản phẩm được giao dịch trên nền tảng (Vd: Các công ty tạo nên các app điện thoại. các tiểu thương bán hàng trong chợ)

Consumer: Người tiêu thụ/mua những sản phẩm được cung cấp trên nền tảng (Vd: người dùng điện thoại Android, người đi chợ)

Tùy theo các platform khác nhau, các vai trò này có thể nhập lại:

Ví du:

  • Owner và Provider có thể là 1 như công ty Grab tự quản lý nền tảng super app Grab
  • Google cũng tự làm provider khi bán điện thoại Pixel
  • Hoặc chia tách ra phức tạp hơn như BAEMIN
  • Hay các nền tảng giao đồ ăn trực tuyến là kết nối 3 bên Cửa Hàng Ăn – Người Ăn – Tài Xế chứ không phải chỉ 2 bên như dịch vụ gọi xe Tài Xế – Người Đi Xe
  • Và như một người dùng (user) có thể đồng thời sắm nhiều vai trên cùng một nền tảng (Người cho thuê nhà trên AirBnb, có thể đồng thời làm người tiêu dùng khi đi thuê nhà khác ở)
nền tảng platform là gì

Thứ tư, mô hình kinh doanh platform thì khác gì với mô hình pipeline truyền thống?

Trước hết nói nhanh về mô hình Pipeline. Cho đến trước thời đại internet, mô hình Pipeline là mô hình của đại đa số các công ty truyền thống. Để dễ hình dung, Pipeline có nghĩa là cái ống, và 1 cái ống thì gồm điểm đầu, điểm cuối và phần thân ống để dẫn vật chất đi qua.

Trong mô hình Pipeline, doanh nghiệp tự kiểm soát một chuỗi các hoạt động sản xuất theo chiều dọc, với nhiều bước để biến input (ví du: nguyên liệu thô, hóa chất, chai lọ…) thành sản phẩm hoàn thiện giá trị cao hơn (ví dụ: bình nước giặt OMO) và bán cho người dùng để thu lời dựa trên chênh lệch giữa giá trị bán ra sản phẩm hoàn thiện và giá vốn mua nguyên liệu thô.

Mô hình kinh doanh platform dựa trên việc tạo ra giá trị bằng cách kết nối các đối tượng tiềm năng và tạo ra giá trị bằng cách thúc đẩy tương tác giữa các đối tượng đó.

Vd: Sàn thương mại điển tử Lazada kết nối người bán OMO vs người cần giặt đồ và thu lời dựa trên hoa hồng của giao dịch mua bán OMO

Điểm mạnh của mô hình kinh doanh platform

Trong thực tế một doanh nghiệp không nhất thiết chỉ áp dụng một mô hình kinh doanh Pipeline hay Platform mà có thể kết hợp cả hai, điển hình nhất chính là Apple, công ty đó dùng mô hình Pipeline trong việc sản xuất và bán Iphone, và mô hình Platform với nền tảng IOS.

Vậy mô hình Platform trong thời đại internet có điểm mạnh gì mà có thể làm chao đảo những ngành kinh doanh vốn được thống trị bởi mô hình Pipeline thống:

Scalability:

Platform có thể scale up cực nhanh do có thể loại bỏ nhiều rào cản truyền thống như tài sản cố định.

Ví dụ: Trong ngành du lịch, chuỗi khách sạn. Nếu mô hình pipepline như VinPearl muốn mở rộng sẽ cần có rất nhiều tiền mua đất, xây khách sạn, hoàn thành 1 khách sạn vài trăm phòng tốn vài năm.

==> Nhưng đối với AirBnb có thể thêm vài chục nghìn phòng trong thời gian ngắn bằng cách kết nối với vài nghìn chủ nhà để đưa phòng của họ lên hệ thống AirBnb.

Data & community:

Platform thường sở hữu lượng data cực kì lớn và có thể huy động sức mạnh cộng đồng để tối ưu hóa công việc kinh doanh.

Ví dụ: 1 nhà bán lẻ sách như FAHASA có thể highlight độ 1 chục đầu sách một tháng với đánh giá từ các chuyên gia học thuật, và hi vọng là những cuốn sách đó sẽ bán chạy

==> Nhưng platform như TIKI có thể dùng sức mạnh cộng đồng để rating&review cả nghìn cuốn sách một lúc từ đó tạo ra thuật toán để tối ưu hiển thị những cuốn sách dễ bán hơn

Efficiency:

Platform có thể tối ưu hóa, cá nhân hóa sản phẩm tốt hơn để phục vụ người tiêu dung.

Ví dụ: Trong ngành giáo dục, để có cost effective và phục vụ được nhóm đối tượng mass. Các chương trình học đại học/cao học thường được bán theo cả 1 gói sản phẩm lớn với đủ các môn thập cẩm, sinh viên học kinh tế muốn chuyên tâm vào marketing vẫn phải học đủ các môn không liên quan như mác lê nin, thể dục nhịp điệu, kế toán ….

Trong khi đó một Platform học trực tuyến như Coursera có thể cung cấp chuyên sâu bài giảng về 1 lĩnh vực nhất định vs chứng chỉ từ trường đại học danh tiếng, và người dùng có thể tự cá nhân hóa lộ trình học tập 1 cách không giới hạn để phù hợp với mục tiêu cá nhân.

Xem thêm:

Nền tảng phân tích dữ liệu tổng hợp các kênh quảng cáo

Tổng kết

Với một vài thông tin cơ bản như trên, hi vọng có thể giúp các bạn có sự hình dung tốt hơn về câu hỏi “Nền tảng (Platfom) là cái gì?”, để gặp mấy đứa làm nền tảng bán đồ ăn, nền tảng xe ôm, nền tảng chợ búa thì hiểu hơn nó làm cái gì.

Và để những ai không trong ngành có thể đỡ bỡ ngỡ khi đọc báo hay coi những phóng sự hay ho của VTV , hoặc đơn giản là có thêm vốn chém gió.

Bài viết dựa trên kiến thức bản thân, tổng hợp từ nhiều nguồn trong suốt quá trình làm việc chứ không có tính học thuật hay nghiên cứu chính xác, có gì sai trái xin được lượng thứ.

Tự thấy kiến thức mới học được rất nhiều nhưng hệ thống lại để viết ra khó hơn hẳn, nhớ nhớ quên quên cả những cái cơ bản nhất nên chắc sắp tới sẽ phải chăm take note kiểu này về các topic chuyên sâu hơn.

Bạn có thể quan tâm:

Lợi ích của Data Analytics và Business Intelligence trong việc đọc hiểu số liệu để tăng doanh số bán hàng

Nguồn: Anh Ngoc Hoang


———————————————————————————————-
Một phần của hệ sinh thái A1Digihub – A1 Analytics là công cụ tổng hợp, phân tích dữ liệu và làm báo cáo sale, marketing, vận hành đầu tiên tại Việt Nam. Với hơn 2000 khách hàng cả cá nhân và doanh nghiệp trong vòng chỉ 6 tháng. A1 Analytics tự tin sẽ thay đổi hoàn toàn cách làm kinh doanh, làm báo cáo của hàng triệu doanh nghiệp Việt.
Đăng ký và sử dụng miễn phí ngay

Những Bài Viết Liên Quan

Theo dõi A1 Blog

Nhận các bài viết mới về các lĩnh vực tại A1

Call Now Button